Elektrik yük hesabı ve bağlantı gücü rehberi
Araç bir konutun yüklerini toplar — alan, pişirme, çamaşır, sıcak su, iklimlendirme ve elektrikli araç şarjı — ve servis yükünü VA ile kW cinsinden, karşılık gelen akımı, önerilen pano boyutunu ve besleme iletkeni kesitlerini verir.
Kalibrasyon notu. Hesap bütünüyle NEC (NFPA 70) madde 220.82'ye, yani ABD'nin tek ailelik konutlar için opsiyonel yöntemine dayanır ve 120/240 V bölünmüş fazlı bir şebeke varsayar; iletken kesitleri NEC Tablo 310.12'den AWG olarak gelir. Türkiye 230 V monofaze veya 400 V trifaze, 50 Hz çalışır; boyutlandırma pano amperi yerine kW cinsinden bağlantı gücü üzerinden yapılır ve kurallar Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği ile yürürlükteki tesis standartlarından gelir. Amper sonucu aktarılamaz, yük toplama yöntemi aktarılabilir.
Pano amperi ile sözleşme gücü
ABD'de kısıt ana kesicinin anma akımıdır ve 100, 150, 200 veya 400 A basamaklarıyla gelir; NEC 220.82 hesabı tam olarak bu basamağı ve kolon kesitini seçmek içindir. Türkiye'de kısıt iki katmanlıdır: projede beyan edilen bağlantı gücü ve sayaç öncesindeki ana kesicinin anma akımı. Amaç bir amper basamağı değil, bir kW değeri seçmektir.
monofaze akim = guc (W) / (230 x guc katsayisi)
trifaze akim = guc (W) / (400 x 1,732 x guc katsayisi)
kurulu guc = tum cihazlarin anma guclerinin toplami
baglanti gucu = kurulu guc x talep faktoru
| Bağlantı gücü | Besleme | Akım | Kolon kesiti (bakır, gösterge) |
|---|---|---|---|
| 3 kW | Monofaze 230 V | 13 A | 4 mm² |
| 5 kW | Monofaze 230 V | 22 A | 6 mm² |
| 7 kW | Monofaze 230 V | 30 A | 10 mm² |
| 9 kW | Monofaze 230 V | 39 A | 10 mm² |
| 15 kW | Trifaze 400 V | 22 A/faz | 10 mm² |
| 22 kW | Trifaze 400 V | 32 A/faz | 16 mm² |
Kesitler göstergedir: akım taşıma kapasitesi, döşeme biçimi, ortam sıcaklığı ve gerilim düşümü ile birlikte doğrulanmalıdır. Uzun kolonlarda boyutu belirleyen genellikle akım değil gerilim düşümüdür; Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği bunun için üst sınır koyar. Dağıtım şirketleri belirli bir gücün üzerinde trifaze ister; sınır uygulamada 9 – 10 kW civarındadır.
NEC 220.82 hesap sırası
aydinlatma yuku = iklimlendirilen alan (m2) x 32,3 VA/m2
temel yuk = aydinlatma + mutfak priz devreleri + camasir devresi
toplam genel = temel yuk + sabit cihazlarin etiket guclerinin toplami
net talep = 10.000 + 0,40 x (toplam genel - 10.000)
servis yuku = net talep + maks(sogutma, isitma)
servis akimi = servis yuku / 240
32,3 VA/m², yönetmelikteki 3 VA/ft²'nin karşılığıdır. Mutfak priz devreleri 1.500 VA'dan en az iki adet, çamaşır devresi 1.500 VA sayılır. Yöntemin kalbi 10.000 VA üzerine uygulanan 0,40 katsayısıdır: her şeyin aynı anda çalışmadığının kabulü. Isıtma ile soğutma toplanmaz, yalnızca büyüğü alınır.
ABD örneği. 223 m² (2.400 ft²) tümü elektrikli konut, ısı pompası ve 48 A şarj ünitesi:
- Aydınlatma 223 × 32,3 = 7.200 VA; priz ve çamaşır 4.500 VA; sabit cihazlar (ocak 12.000, termosifon 4.500, kurutucu 5.000, küçük cihazlar 3.200, şarj ünitesi 11.520) 36.220 VA
- Toplam genel yük 47.920 VA → net talep 10.000 + 0,40 × 37.920 = 25.168 VA
- İklimlendirme 10.000 + 0,75 × 5.000 = 13.750 VA; servis yükü 38.918 VA, 240 V'ta 162 A → 200 A pano
Aynı bina Türkiye'de nasıl hesaplanır
Türk yöntemi anma güçlerini toplayıp bir talep faktörü uygular. Konutta bu faktör tek dairede 0,5 – 0,7, çok daireli bir blokta daire sayısı arttıkça 0,3'e kadar düşer.
| Cihaz | Türkiye'de yaygın güç | Aracın ABD karşılığı |
|---|---|---|
| İndüksiyonlu ocak | 7,2 kW etiket, sınırlayıcı ile 3 – 4 kW | Elektrikli ocak 12 kW |
| Ankastre fırın | 2,5 – 3,5 kW | 4 – 5 kW |
| Doğal gazlı kombi | 0,10 – 0,15 kW elektrik | Elektrikli termosifon 4,5 kW |
| Çamaşır makinesi | 2,0 – 2,2 kW | 1,2 kW, sıcak su şebekeden |
| Bulaşık makinesi | 1,8 – 2,2 kW | 1,2 kW |
| Isı pompalı kurutucu | 0,8 – 1,0 kW | Rezistanslı, 5 kW |
| Split klima (bir iç ünite) | 0,8 – 1,5 kW | Merkezi sistem 4,5 – 7 kW |
| Hava-su ısı pompası | 2 – 6 kW elektrik | 5 – 14 kW, rezistans destekli |
| Ev şarj ünitesi | 3,7 – 7,4 kW monofaze, 11 kW trifaze | 3,8 – 19,2 kW |
Aynı 223 m² villa Türkiye'de: aydınlatma ve priz 3 kW, indüksiyon 7,2, fırın 3, bulaşık 2, çamaşır 2, kurutucu 1, kombi 0,15, iki split klima 3, şarj ünitesi 7,4 → yaklaşık 28,8 kW kurulu güç. Talep faktörü 0,45 ile bağlantı gücü 13 kW, yani 15 kW trifaze abonelik ve faz başına 22 A.
Karşılaştırma asıl bilgiyi verir: aynı bina için ABD hesabı 38,9 kVA, Türk hesabı 13 kW. Fark yönetmeliklerden değil üç olgudan doğar. Gerilimin iki katı olması akımı yarıya indirir; Türk cihazları gazlı veya ısı pompalıdır, ABD'dekiler rezistanslıdır; ve şehirlerde neredeyse evrensel olan doğal gazlı kombi, ABD hesabındaki termosifon ile elektrikli ısıtma kalemlerini tek başına siler.
AWG kesitlerinden mm²'ye
| NEC iletkeni | Kesit | Ticari kesit |
|---|---|---|
| #4 AWG | 21,2 mm² | 25 mm² |
| #2 AWG | 33,6 mm² | 35 mm² |
| #1/0 AWG | 53,5 mm² | 50 mm² |
| #4/0 AWG | 107,2 mm² | 120 mm² |
Dönüşüm bir ABD projesini okumak içindir, proje yapmak için değil: NEC tabloları kendi döşeme ve sıcaklık varsayımlarına oturur.
Elektrikli araç şarjı
Türkiye'de konut aboneliklerini zorlayan yük budur. 3 kW abonelik üzerine 7,4 kW şarj ünitesi kurulamaz; tek başına bağlantı gücünü aşar. Üç yol vardır:
- Güç artırımı. 7 – 9 kW monofazeye ya da 15 kW trifazeye geçmek; tek seferlik bedel ve yeni proje gerektirir.
- Dinamik yük yönetimi (DLM). Anlık tüketimi okuyup şarj akımını kısmak. NEC 625.42'deki yük yönetim sisteminin işlevsel karşılığıdır, en ekonomik çözümdür.
- Öncelik röleli yük atma. Kritik olmayan yükleri şarj sırasında devreden çıkarmak.
Şarj devresi için ayrı kaçak akım koruması ve DC bileşen algılayan bir düzenek gerekir. Apartmanlarda hukuki taraf öne geçer: ortak alana kurulacak ünite Kat Mülkiyeti Kanunu çerçevesinde kat malikleri kararı ister, halka açık şarj hizmeti ise EPDK mevzuatına tabidir.
Aracın bilmediği Türk yükümlülükleri
- Proje zorunluluğu. Belirli bir kurulu gücün üzerindeki iç tesisler için yetkili elektrik mühendisince hazırlanmış ve idarece onaylanmış proje gerekir; güç artırımı bu yüzden salt ticari bir işlem değildir.
- Kaçak akım koruması. Konut tesislerinde 30 mA anma kaçak akımlı koruma düzeneği zorunludur. Hesap ne verirse versin, bu kalem pazarlığa açık değildir.
- Topraklama. Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği kapsamında topraklama tesisi kurulur ve ölçüm raporu düzenlenir.
- Deprem çerçevesi. TBDY 2018, yapısal olmayan elemanlar ve bina donanımı için ayrı hesap kuralları verir; pano, jeneratör, kesintisiz güç kaynağı ve trafo ankrajı DD-2 tasarım depremi düzeyine göre boyutlandırılır. 6 Şubat 2023 depremlerinde taşıyıcı sistemi ayakta kalan binalarda dahi ankrajsız panoların devrilerek hizmeti kesmesi sık görülen bir hasardı.
Sık sorulan sorular
Bir eve kaç kW abonelik gerekir?
Doğal gazlı kombi ile ısınan ve elektrikli aracı olmayan ortalama bir daire için 3 – 5 kW hâlâ yeterlidir. İndüksiyonlu ocak veya elektrikli termosifon varsa 7 – 9 kW'a çıkılır. Isı pompası veya ev şarj ünitesi girdiğinde gerçekçi referans 15 kW trifazedir. Araç sonucu 240 V üzerinden amper verir; bunu kVA olarak okuyup bu basamaklarla karşılaştırın.
Aracın verdiği amper değeri neden beklediğimden yüksek?
Çünkü hesap 240 V'a ve rezistanslı bir cihaz parkına dayanır. 38,9 kVA'lık yük ABD şebekesinde 162 A, Türkiye'de 230 V monofazede 169 A eder; ama aynı ev Türkiye'de 39 kVA'ya hiç çıkmaz. Amper sayısı hatalı değil, farklı bir sorunun cevabıdır.
VA ile watt arasındaki fark nedir?
Watt gerçekte çekilen aktif gücü, VA ise gerilim ile akımın çarpımı olan görünür gücü ölçer. Rezistanslı yüklerde — fırın, termosifon, ısıtıcı — ikisi çakışır ve NEC yöntemi bunları eşdeğer sayar. Motor ve kompresörlerde güç katsayısı ikisini ayırır, iletken VA üzerinden boyutlandırılır. Türkiye'de konut abonelikleri kW ile ifade edilir.
Monofazeden trifazeye ne zaman geçmek gerekir?
Uygulamada bağlantı gücü 9 – 10 kW'ı aştığında dağıtım şirketi trifaze ister; ısı pompası, 11 kW şarj ünitesi veya elektrikli ısıtma varsa eşik zaten aşılır. İkinci fayda yükün üç faza dengeli dağılmasıdır: 15 kW'lık bir abonelikte faz başına yalnızca 22 A akar, bu da kolon kesitini ve gerilim düşümünü küçültür.