Alan hesaplama rehberi: m², ft² ve Türkiye'deki metraj kuralları
Oda, duvar, döşeme, bahçe veya parsel alanını hesaplar; fire payını ekler ve kaç kutu malzeme almanız gerektiğini söyler. Dikdörtgen, daire, üçgen, yamuk ve L biçimli alanları destekler; metrik ile emperyal birim arasında tek tuşla geçer.
Kalibrasyon notu. Araç saf geometri çalıştırır ve bu kısımda ulusal fark yoktur: 12 m × 8 m her yerde 96 m² (1.033 ft²) eder. Ayrışma, alanın hangi sınırdan ölçüldüğünde ve fire paylarında başlar. Aracın önerdiği fire oranları ABD kaplama piyasasının alışkanlıklarına, "kutu başına kapsama" değerleri ABD ambalaj boyutlarına dayanır. Türkiye'de ruhsata esas alan hesabı Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği tanımlarıyla, yaklaşık maliyet metrajı ise Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı birim fiyat poz tarifleriyle yapılır. Araç bunların hiçbirini uygulamaz.
Şekle göre alan formülleri
dikdortgen = uzunluk x genislik
kare = kenar x kenar
daire = 3,14159 x yaricap x yaricap
cevre = 3,14159 x cap
ucgen = 0,5 x taban x yukseklik
yamuk = ((taban1 + taban2) / 2) x yukseklik
L bicimli = A bolumu alani + B bolumu alani
| Şekil | Tipik kullanım | Örnek ölçü | Alan |
|---|---|---|---|
| Dikdörtgen | Oda, duvar, döşeme | 4,50 m × 3,60 m | 16,20 m² (174 ft²) |
| Daire | Yuvarlak teras, havuz, ağaç halkası | çap 4,30 m | 14,52 m² (156 ft²) |
| Üçgen | Çatı alınlığı, köşe parsel | taban 4,90 m, yükseklik 3,05 m | 7,47 m² (80 ft²) |
| Yamuk | Genişleyen rampa, düzensiz bahçe | tabanlar 4,90 + 3,05 m, boy 6,10 m | 24,25 m² (261 ft²) |
| L biçimli | Salon + koridor | 5,00 × 4,00 ile 3,00 × 2,50 | 27,50 m² (296 ft²) |
Karmaşık planı bölmenin kuralı basittir: alanı üst üste binmeyen dikdörtgenlere ayırın, her birini ayrı hesaplayın, toplayın. Girintili kolon ve baca boşluklarını ayrı hesaplayıp çıkarın; ölçüyü santimetreyle alıp metreye çevirmek, metreyi gözle kesirlendirmekten her zaman daha doğrudur.
Türkiye'de "alan" hangi sınırdan ölçülür
ABD'de bir konut ilanı gross living area verir ve dış duvar dışından ölçülür. Türkiye'de aynı daire için üç ayrı sayı dolaşımdadır ve hiçbiri diğerinin yerine geçmez:
- Net alan: Duvar iç yüzünden ölçülen, fiilen kullanılan alan. Kullanıcının hissettiği metrekare budur.
- Brüt alan: Duvar kalınlıkları dahil, komşuyla paylaşılan duvarın yarısı sayılarak bulunan alan. Tapu ve satış ilanlarında genellikle bu geçer.
- Eklentiler ve ortak alan payı: Balkon, depo, otopark ve merdiven kovası payının dağıtılmasıyla oluşan "brüt satış alanı". Net ile arasındaki fark rahatlıkla %20 – %30 olur.
Ruhsat tarafında belirleyici olan iki katsayı vardır:
TAKS = taban alani / parsel alani
KAKS = toplam katlar alani / parsel alani (emsal)
500 m² (5.382 ft²) bir parselde TAKS 0,30 ise bina en fazla 150 m² (1.615 ft²) tabana oturur; KAKS 1,50 ise toplam inşaat alanı 750 m² (8.073 ft²) ile sınırlıdır. Yönetmelikte sayılan bazı bölümler emsal harici tutulur, yani hesaba girmez; bu liste plan notlarıyla birlikte değişebildiği için parsele özgü okunmalıdır. Aracın verdiği geometrik alan, emsal hesabının girdisi olabilir ama sonucu değildir.
Bir ayrıntı daha: Bakanlık metraj esaslarında sıva, boya ve benzeri yüzey pozlarında poz tarifinde belirtilen sınırın altındaki kapı ve pencere boşlukları düşülmez. Bu yüzden bir Türk metrajının sayısı, aracın çıkardığı net geometrik alandan sistematik olarak büyük çıkar. İkisini karşılaştırırken bunu bekleyin.
Fire (zayiat) payı: ne kadar fazla almalı
Ölçtüğünüz alan kadar malzeme alırsanız iş yarıda kalır. Kesim, derz kaydırma, kapı pervazı etrafı, desen tutturma ve nakliye hasarı payını baştan ekleyin.
| Malzeme ve döşeme düzeni | Önerilen fire | Belirleyici etken |
|---|---|---|
| Lamine parke / laminat, düz döşeme | %5 – %10 | Uç kesimleri, derz kaydırma |
| Balıksırtı veya 45° eğik döşeme | %15 – %20 | Duvar boyunca sürekli açılı kesim |
| Seramik ve porselen karo, düz derz | %10 – %12 | Su testeresi kesimleri, köşeler, kırık |
| LVT / LVP (klik) | %7 – %10 | Kapı altı geçişleri, uç profilleri |
| Halı (rulo) | %10 – %15 | Rulo eni uyumsuzluğu, hav yönü |
| Rulo çim | %5 – %10 | Kavisli bordür, kenar tıraşlama |
| Alçıpan | %10 – %12 | Pencere ve kapı boşlukları, derz düzeni |
Küçük ve bol köşeli mekânlarda üst sınırı, büyük ve dikdörtgen mekânlarda alt sınırı alın. Aynı partiden 1 – 2 m² yedek bırakmak ayrıca akıllıdır: iki yıl sonra aynı ton bulunmaz.
Kutu ve paket hesabı
Kaplama malzemeleri kutu ile satılır; kutu başına kapsama tipik olarak 1,4 – 2,3 m² (15 – 25 ft²) arasındadır.
fireli alan = alan x (1 + fire orani)
kutu sayisi = yukari yuvarla(fireli alan / kutu kapsamasi)
Örnek: 14,52 m² yuvarlak teras, %10 fire ile 15,97 m². Kutu kapsaması 1,86 m² ise 15,97 / 1,86 = 8,59 → 9 kutu. Gerçek kapsama 16,74 m² olur, yaklaşık 2,2 m² yedek kalır.
Birim dönüşümleri
| Dönüşüm | Formül | Örnek |
|---|---|---|
| m² → ft² | m² × 10,7639 | 100 m² = 1.076,4 ft² |
| ft² → m² | ft² × 0,092903 | 1.000 ft² = 92,9 m² |
| cm² → m² | cm² / 10.000 | 45.000 cm² = 4,5 m² |
| m² → dönüm | m² / 1.000 | 3.500 m² = 3,5 dönüm |
| dönüm → m² | dönüm × 1.000 | 1 dönüm = 1.000 m² (10.764 ft²) |
| hektar → dönüm | hektar × 10 | 1,2 ha = 12 dönüm |
| acre → m² | acre × 4.046,9 | 1 acre = 4.047 m², yani ~4 dönüm |
Arazi biriminde dikkat: 1 dönüm bugün 1.000 m² kabul edilir, ancak eski tapu kayıtlarında geçen "dönüm" yaklaşık 919 m²'dir. Eski bir tapudaki yüzölçümünü güncel dönümle karşılaştırırken bu fark hektarlık arazilerde ciddi sapma yapar.
Sık sorulan sorular
Brüt alan ile net alan arasındaki fark nedir?
Net alan duvar iç yüzünden, brüt alan duvar kalınlıkları dahil ölçülür. Ortalama bir betonarme apartman dairesinde fark %15 – %25 bandındadır; balkon, depo ve ortak alan payı da eklendiğinde ilanlardaki "brüt" sayı net kullanım alanının %30 üzerine çıkabilir. Kaplama, boya ve alçıpan metrajını daima net alandan yapın; brüt alanla malzeme siparişi vermek fazla ödeme demektir.
1 m² kaç ft² eder?
1 m² = 10,7639 ft², 1 ft² = 0,092903 m². Kaba zihin hesabı için m² değerini 10 ile çarpıp %8 eklemek yeter: 85 m² → 850 + 68 = 918 ft² (gerçek değer 915 ft²).
Fire payı ne kadar olmalı?
Düz döşeli laminat ve parkede %5 – %10, seramik karoda %10 – %12, balıksırtı ve eğik düzende %15 – %20. Bu oranlar ABD döşeme piyasasının pratiğidir ama geometriden geldikleri için Türkiye'de de geçerlidir. Kavisli duvar, çok sayıda kolon çıkıntısı veya büyük ebatlı karo (60 × 120 cm ve üzeri) varsa üst sınırı seçin.
Parselime kaç m² inşaat yapabilirim?
Bunu araç değil imar durumu belirler. Belediyeden alınan imar çapı veya durum belgesindeki TAKS ile taban alanınızı, KAKS (emsal) ile toplam inşaat alanınızı bulun: taban alani = parsel alani x TAKS ve insaat alani = parsel alani x KAKS. Kat sayısı, çekme mesafeleri ve emsal harici bölümler plan notlarında yazılıdır. Araç yalnızca geometrik alanı verir, imar hakkını hesaplamaz.
Duvar boyası için alan nasıl hesaplanır?
Her duvarın alanını en x yukseklik ile bulup toplayın, sonra kapı ve pencereleri çıkarın. Boya sarfiyatı m² başına verildiği için ihtiyaç boya (litre) = alan x kat sayisi / yayilma orani olur; yayılma oranı ürün kovasında litre başına m² olarak yazar. Yeni sıva üzerine ilk katta emiciliğin yüksek olduğunu, dolayısıyla sarfiyatın artacağını hesaba katın.