Hazır çim hesaplama rehberi
Araç bahçe alanını dikdörtgen, daire, üçgen, yamuk veya L biçiminde hesaplar; fire payını ekler, gereken rulo ve palet sayısını, altına serilecek bitkisel toprak hacmini ve tahmini maliyeti verir.
Kalibrasyon notu. Hesap ABD çim sektörünün birimlerine oturur: 1 rulo = 10 ft² (0,93 m²), 1 palet = 45 rulo = 450 ft² (41,8 m²), maliyet USD/ft² ve tür listesi Bermuda, Kentucky Bluegrass, Zoysia, St. Augustine, Centipede, Bahia gibi ABD pazarına ait çeşitler. Türkiye'de hazır çim m² ile satılır, rulo ölçüsü tipik olarak 0,40 × 2,50 m, yani tam 1 m²dir ve tür seçimi ABD listesiyle kısmen örtüşür. Bu araçta deprem boyutu yoktur; Türkiye'de bağlayıcı kısıt su ve topraktır.
Hesap sırası
dikdortgen alan = uzunluk x genislik
daire alan = 3,1416 x (cap / 2) x (cap / 2)
ucgen alan = 0,5 x taban x yukseklik
yamuk alan = 0,5 x (ust taban + alt taban) x yukseklik
siparis = alan x (1 + fire yuzdesi / 100)
rulo sayisi = siparis (m2) / rulo alani (m2)
toprak hacmi = alan x bitkisel toprak kalinligi
Birim dönüşümü basit ama önemli: aracın verdiği rulo sayısını 0,93 ile çarpın, m² çıkar. Türkiye'de rulo alanı 1 m² olduğu için sipariş miktarı ile rulo sayısı pratikte aynı sayıdır. Palet mantığı da farklıdır: ABD paleti 41,8 m² taşır, Türkiye'de tedarikçiler genellikle 50 – 60 m²lik paletlerle çalışır ve m² üzerinden satış yapar. Aracın "kaç palet" sonucunu doğrudan kullanmayın.
Fire payı
| Bahçe biçimi | Önerilen fire | Sebep |
|---|---|---|
| Düz dikdörtgen | %5 | Kesim az, kenarlar düz |
| Yürüyüş yolu, ağaç, çiçeklik var | %10 | Standart konut bahçesi |
| Eğrisel sınır, şev, istinat duvarı | %15 | Kavisli kesim kaybı yüksek |
| Çok parçalı, dar köşeli | %15 – 20 | Her parçada ayrı başlangıç kaybı |
Fire mantığı Türkiye'de aynen geçerlidir. Ek bir kalem vardır: hazır çim canlı ve bozulabilir bir malzemedir, yazın sevkiyattan sonra 24 saat içinde serilmesi gerekir. Eksik sipariş edip ikinci sefer beklemek, fazla sipariş etmekten daha pahalıya çıkar.
Tür seçimi: aracın listesi ile Türk piyasası
| Tür | Türkiye'de yeri | Su ihtiyacı | Aracın listesindeki karşılığı |
|---|---|---|---|
| İngiliz çimi (Lolium perenne) | Karışımların ana bileşeni | Yüksek | Perennial Rye, aynı tür |
| Kamışsı yumak (Festuca arundinacea) | Karışımlarda kuraklık dayanımı için | Orta | Tall Fescue, aynı tür |
| Çayır salkımotu (Poa pratensis) | Karışımlarda doku ve onarım için | Yüksek | Kentucky Bluegrass, aynı tür |
| Bermuda (Cynodon dactylon) | Akdeniz, Ege, spor sahaları | Düşük | Bermuda, aynı tür |
| Paspalum (Paspalum vaginatum) | Kıyı, tuzlu suyla sulama | Düşük – orta | Yok |
| Kikuyu (Pennisetum clandestinum) | Kıyı, agresif yayılan | Düşük | Yok |
| Zoysia, St. Augustine, Centipede, Bahia | Türkiye'de ticari olarak yok denecek kadar az | — | Araçta var |
Aracın soğuk mevsim çeşitlerinden üçü aslında Türk karışımlarının aynı türleridir, yalnızca ticari adları farklıdır. Türkiye'de hazır çim tek türden değil karışımdan üretilir; yaygın oran %50 – 70 Lolium, kalanı Festuca ve Poa'dır.
Asıl sorun şudur: bu serin mevsim karışımı Akdeniz ve Ege'de de satılır, oysa temmuz ve ağustosta günlük 6 – 7 mm sulama ister. Aynı bahçede Bermuda 3 – 4 mm ile idare eder. Sıcak yazı olan bir ilde tür seçimini estetik değil su bütçesi belirlemelidir.
Bitkisel toprak: Türkiye'de kalın serilir
| Kalınlık | Kullanım | 1 m³ kaç m² kaplar |
|---|---|---|
| 5 cm (2 in) | Mevcut çime üst besleme | 20 m² (215 ft²) |
| 10 cm (4 in) | Standart hazır çim altlığı | 10 m² (108 ft²) |
| 15 cm (6 in) | Killi veya moloz karışık zemin | 6,7 m² (72 ft²) |
| 20 cm (8 in) | Yeni inşaat, tesviye gerekiyor | 5 m² (54 ft²) |
Araç 3 – 4 inç (7,6 – 10 cm) öneriyor; Türkiye'de pratik değer 10 – 15 cmdir. Sebep iklim değil, inşaat kültürü: yeni bir bina çevresindeki bahçe zemini çoğu zaman hafriyat dolgusu ve moloz karışığıdır, kök bölgesi olacak bir toprak değildir. Serme öncesi 20 – 30 cm derinlikte moloz ve kireç kalıntısı temizliği, altına drenaj kontrolü ve %1 – 2 eğim verilmesi hesaba girmeyen ama işi belirleyen kalemlerdir. Bitkisel toprak Yapı İşleri İnşaat Birim Fiyatlarında m³ ile fiyatlanır; aracın yd³ sonucunu 0,765 ile çarpın.
Aracın bilmediği Türk kısıtları
- Sulama suyu. Kuraklık dönemlerinde belediyeler bahçe sulamasına kısıtlama getirebilir ve tarifeler kademelidir. 200 m² serin mevsim çimi yaz ortasında günde 1.000 – 1.400 litre ister; bu, çim serme kararının işletme maliyetiyle birlikte verilmesi gerektiği anlamına gelir. Damlama veya gömme fıskiye sistemi, çim sipariş edilmeden önce projelendirilir.
- Bahçe çoğu zaman ortak alandır. Sitelerde ve apartmanlarda bahçe Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamında ortak yerdir; tek başınıza çim değiştirme kararı alamazsınız. Bağımsız bölüme tahsisli bahçelerde tapu ve yönetim planı belirleyicidir.
- Peyzaj projesi. Belirli parsellerde ruhsat sürecinde peyzaj projesi istenir ve sert zemin ile yeşil alan oranları imar planı notlarıyla sınırlanır. Çim alanını serbestçe büyütmek her parselde mümkün değildir.
- Mevsim takvimi farklı. ABD takvimi ABD iklim bölgelerine göre yazılmıştır. Türkiye'de serin mevsim karışımı için en iyi dönem mart – mayıs ile eylül – kasım, Bermuda için toprak sıcaklığının 18 °C'yi geçtiği mayıs – temmuz'dur.
Örnek hesap: 200 m² bahçe
- Alan: 200 m² (2.153 ft²), yürüyüş yolu ve iki ağaç var
- Fire: %10 → 220 m² (2.368 ft²) sipariş
- Rulo: 0,40 × 2,50 m ruloyla 220 rulo
- Aracın karşılığı: 237 rulo, palet mantığıyla 6 palet = 2.700 ft² = 251 m², yani %14 fazla
- Bitkisel toprak: 200 × 0,10 = 20 m³ (26,2 yd³)
- Yaz sulaması: serin mevsim karışımı 6 mm/gün → 1.200 litre/gün; Bermuda 3 mm/gün → 600 litre/gün
Palet farkı tesadüf değil: ABD paleti 41,8 m²'lik bir kutu olduğu için yukarı yuvarlama her seferinde fazladan malzeme getirir. Türkiye'de m² ile sipariş verdiğiniz için bu kayıp yoktur.
Sık sorulan sorular
Türkiye'de hazır çim hangi birimle satılır?
m² ile. Rulo ölçüsü tedarikçiye göre değişir ama yaygın standart 0,40 × 2,50 m, yani tam 1 m²'dir; bir rulo yaklaşık 15 – 20 kg ağırlığındadır. Aracın rulo sayısını 0,93 ile, palet sayısını 41,8 ile çarparak m²'ye çevirin, sonra yerel tedarikçiden m² fiyatı alın.
200 m² bahçe için ne kadar hazır çim gerekir?
Düz bir alanda %5 fire ile 210 m², yollu ve ağaçlı bir bahçede %10 fire ile 220 m². Buna ek olarak 20 m³ bitkisel toprak, temel gübre ve sulama sistemi gerekir. Malzeme kalemleri içinde çimin kendisi genellikle en küçük paydır; toprak, tesviye ve sulama daha büyüktür.
Hangi çim türünü seçmeliyim?
Karar iklime ve su bütçesine bakar. Marmara, Karadeniz ve İç Anadolu'da serin mevsim karışımı (Lolium + Festuca + Poa) yerinde bir seçimdir. Akdeniz ve Ege'de, özellikle yazın sulama kısıtı bekleniyorsa Bermuda veya Paspalum su tüketimini yarıya indirir; bedeli kışın sararmasıdır.
Serme için en uygun dönem hangisidir?
Serin mevsim karışımı için mart – mayıs ve eylül – kasım; toprak ılık, hava serindir ve kök tutar. Bermuda için toprak sıcaklığının 18 °C'yi aştığı mayıs – temmuz. Temmuz ortasında serin mevsim çimi sermek mümkündür ama günde iki kez sulama ister ve kayıp riski yüksektir.
Hazır çim ne kadar bekletilebilir?
Yazın 24 saati geçmemelidir; palet üzerinde bekleyen çim kendi içinde ısınır ve sararır. Serin havada 48 saate kadar tolerans olabilir. Doğru sıra şudur: toprak hazırlığı, tesviye ve sulama sistemi bitmiş olacak, çim ondan sonra sipariş edilecek. Türkiye'de en sık görülen hata bu sıranın tersine çevrilmesidir.
Aracın verdiği maliyet Türkiye için geçerli mi?
Hayır. Aracın ft² başına USD değerleri ABD çim çiftliklerinin fiyatlarıdır; nakliye mesafesi, mevsim ve tür Türkiye'de fiyatı belirler. Aracı yalnızca miktar için kullanın, birim fiyatı yerel tedarikçiden alın.