Depo alanı hesaplama rehberi: palet, koridor, raf ve kira
Palet sayısını, raf kat sayısını ve kullanacağınız istif aracını girin; araç depolama ayak izini, koridor alanını, operasyon tamponunu, toplam kapalı alan ihtiyacını ve tahmini kira maliyetini verir. m² ile ft² arasında tek tuşla geçer.
Kalibrasyon notu. Araç ABD lojistik pratiğine göre kurulmuştur. Öntanımlı palet GMA (1219 × 1016 mm) ve pozisyon alanı 1,40 m² (15 ft²); raf arası hava boşluğu NFPA yangın kurallarına, kira ise ABD'de olağan olan yıllık USD/ft² NNN modeline dayanır. Türkiye'de baskın palet EUR 1 (800 × 1200 mm), kira birimi aylık USD veya EUR / m², raf tasarımını sınırlayan asıl yük ise deprem yüküdür (TBDY 2018, raf tarafında TS EN 15512 ve TS EN 16681). Araç bunların hiçbirini kontrol etmez; palet boyutunu değiştirmeden aldığınız sonuç Türkiye için sistematik olarak büyük çıkar.
Hesap sırası
zemin pozisyonu = toplam palet / raf kat sayisi
depolama alani = zemin pozisyonu x pozisyon alani
koridor alani = depolama alani x (koridor orani / (1 - koridor orani))
operasyon = (depolama + koridor) x 0,25
toplam alan = depolama + koridor + operasyon
Örnek: 1.000 EUR 1 palet, 4 katlı seçici raf, reach truck ile daraltılmış koridor
- Zemin pozisyonu: 1.000 / 4 = 250 pozisyon
- Depolama ayak izi: 250 × 1,16 = 290 m² (3.121 ft²)
- Koridor (%30): 290 × (0,30 / 0,70) = 124 m² (1.335 ft²)
- Ara toplam: 414 m²
- Operasyon tamponu (%25): 104 m²
- Toplam kapalı alan ihtiyacı: ~518 m² (5.576 ft²)
Aynı hesabı aracın öntanımlı GMA paletiyle yaparsanız sonuç 625 m² (6.727 ft²) çıkar. Sadece palet standardını doğru seçmek, 1.000 paletlik bir depoda 107 m² fark yaratıyor.
Palet standartları
| Palet | Ölçü | Pozisyon başına net ayak izi | Yaygın olduğu yer |
|---|---|---|---|
| EUR 1 (europalet) | 800 × 1200 mm | 1,16 m² (12,5 ft²) | Türkiye, Avrupa Birliği |
| EUR 2 / sanayi paleti | 1000 × 1200 mm | 1,40 m² (15,0 ft²) | Türkiye sanayi, Avrupa |
| GMA paleti | 1016 × 1219 mm | 1,40 m² (15,0 ft²) | ABD, Kanada, Meksika |
| Varil / büyük boy palet | 1219 × 1219 mm | 1,67 m² (18,0 ft²) | Kimya, tarım, ağır sanayi |
Pozisyon alanı paletin kendi ölçüsünden büyüktür: palet taşması (her kenarda 25 – 50 mm), dikmeler arası boşluk ve yangın kurallarının istediği raf içi hava aralığı eklenir. EUR 1 ile 1000 × 1200 paletin karışık kullanıldığı tesislerde hesabı iki ayrı bölge olarak kurun, ortalama almayın.
Raf sistemleri
| Sistem | Erişilebilirlik | Alan verimi | Uygun olduğu durum |
|---|---|---|---|
| Seçici (tek derin) raf | %100, her palet erişilebilir | bina alanının %35 – %45'i | Çok çeşit, hızlı devir, FIFO |
| Çift derin raf | %50 | %50 – %60 | Orta çeşit, ürün başına 2 – 4 palet |
| Drive-in / drive-through | Düşük (LIFO) | %65 – %75 | Az çeşit, yüksek hacim, mevsimsel |
| Push-back raf | Orta (2 – 6 derin) | %60 – %70 | Yoğunluk ve hız dengesi |
| Yerde blok stoklama | Düşük | %40 – %55 | Sağlam kutulu ürün, varil, lastik |
Drive-in ve push-back sistemleri yoğunluk kazandırır ama deprem altında daha az bağışlayıcıdır: yatay bağlantı elemanı azdır, koridor doğrultusunda yanal rijitlik sağlamak zorlaşır. Deprem hesabı bu yüzden sonradan bakılacak bir kalem değil, en baştaki kısıttır.
Koridor genişliği ve istif aracı
| Koridor tipi | Genişlik | Araç ve bedeli |
|---|---|---|
| Geniş | 3,6 – 4,2 m (11,8 – 13,8 ft) | Karşı ağırlıklı forklift; yatırım en düşük, ama alanın %40 – %45'i koridora gider |
| Daraltılmış | 2,6 – 3,0 m (8,5 – 9,8 ft) | Reach truck; koridoru %25 – %30 azaltır, 8 – 11 m erişir, düzgün zemin ister |
| Çok dar (VNA) | 1,7 – 2,0 m (5,6 – 6,6 ft) | Turret veya man-up, ray/tel kılavuzlu; 12 m üzeri, TS EN 15620 tolerans sınıfı şart |
Araç seçimi bina büyüklüğünü %35'e kadar değiştirir. Türkiye'de kiralık depoların zemin düzgünlüğü çoğu zaman VNA için yetersizdir; kâğıt üzerindeki yoğunluk sahada elde edilemez. Kiralamadan önce zemin plakasının düzlük ölçümünü isteyin.
Alan dağılımı ve net yükseklik
Bir dağıtım merkezinde alan kabaca şöyle bölünür: palet depolama ve raf %40 – %50, koridor ve hazırlık şeritleri %25 – %30, mal kabul ve sevkiyat rampaları %15 – %20, paketleme ve iade %5 – %8, ofis ile akü şarj %3 – %7.
Raf kat sayısını net yükseklik belirler; yani bitmiş zeminden en alçak engele (makas alt kotu, yağmurlama borusu, aydınlatma) olan mesafe:
| Net yükseklik | Palet katı |
|---|---|
| 5,0 – 5,5 m (16 – 18 ft) | 2 – 3 |
| 6,0 – 7,5 m (20 – 25 ft) | 3 – 4 |
| 8,5 – 10,0 m (28 – 33 ft) | 4 – 5 |
| 11,0 – 12,0 m (36 – 39 ft) | 6 – 7 |
Türkiye'deki A sınıfı lojistik tesislerde 10 – 12 m net yükseklik artık standart kabul edilir; eski sanayi yapılarında ise 5 – 6 m çok yaygındır. Aynı palet sayısı için ikinci grupta iki kat fazla taban alanı kiralamanız gerekir.
Kapasite disiplini de var: depo nominal kapasitesinin %85'inin üzerinde çalıştırılmamalıdır. Bu eşiğin üstünde çift elleçleme başlar, işçilik verimi hızla düşer. Rampa kapısı için pratik oran, hızlı devirli dağıtımda 1.000 m² başına 1 kapı, yavaş devirli toplu depolamada 2.000 – 2.500 m² başına 1 kapıdır. Kapı sayısı kadar önemlisi rampa önündeki manevra alanıdır: tırın dönebilmesi için en az 30 – 35 m serbest derinlik bırakılmalıdır.
Türkiye'ye özgü üç kısıt
- Deprem, raf tasarımının belirleyicisidir. TBDY 2018 eski 1 – 5 deprem bölgesi haritasını kaldırdı; artık tasarım ivmesi, AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası'ndan parselin koordinatına göre alınır. Endüstriyel raf sistemleri TS EN 15512 ile boyutlandırılır, deprem etkisi TS EN 16681 kapsamında hesaplanır. Sonuç somuttur: ankraj detayı, koridor doğrultusunda çapraz, üst katta yük sınırlaması, bazı durumlarda kat sayısında azaltma. Devrilen bir raf hem can güvenliği hem stok kaybıdır ve deprem sigortası bu ayrımı sorar.
- Yangın, alan planını doğrudan değiştirir. BYKHY belirli alan ve depolama yüksekliği eşiklerinin üzerinde yağmurlama sistemi, duman tahliyesi ve yangın kompartımanı ister; yağmurlama tasarımı TS EN 12845 ile yapılır ve yüksek depolamada raf içi yağmurlama gerekir. Bunlar hem net yüksekliği hem koridor düzenini etkiler. Aracın kullandığı NFPA hava boşluğu mantığı yakın ama aynı değildir.
- Yapılaşma hakkı ve kira modeli farklıdır. Parselde kurabileceğiniz kapalı alan TAKS ve emsal (KAKS) ile sınırlıdır; organize sanayi bölgelerinde ayrıca OSB yapılaşma şartları uygulanır. Kira tarafında ABD'nin yıllık USD/ft² NNN modeli yerine aylık USD veya EUR / m² konuşulur, üstüne KDV, gelir vergisi stopajı, aidat ve emlak vergisi eklenir. Dönüşüm için:
USD/m2/ay = USD/ft2/yil x 10,7639 / 12, yani 9,00 USD/ft²/yıl yaklaşık 8,07 USD/m²/ay eder.
Sık sorulan sorular
1.000 palet için ne kadar depo alanı gerekir?
4 katlı seçici raf ve daraltılmış koridorla, EUR 1 palet üzerinden yaklaşık 518 m² (5.576 ft²). Karşı ağırlıklı forklift ve geniş koridora geçerseniz 620 – 660 m²'ye, yerde iki kat blok stoklamaya inerseniz 1.100 – 1.300 m²'ye çıkar.
Kira maliyetini m² üzerinden nasıl hesaplarım?
Aylık kira = kapali alan x aylik birim kira. Yıllık USD/ft² olarak verilmiş bir rakamı aylık m² birimine çevirmek için 10,7639 ile çarpıp 12'ye bölün. Türkiye'de sözleşmeler genellikle dövize veya ÜFE'ye bağlı artış içerdiği için toplam maliyeti tek yıl üzerinden değerlendirmeyin.
Brüt kapalı alan ile kullanılabilir depolama alanı aynı şey mi?
Değil. Brüt kapalı alan dış duvarlar arası ölçüdür; kullanılabilir depolama alanı ise rafların fiilen oturduğu taban alanıdır ve seçici raf düzeninde brütün ancak %35 – %45'i kadardır. Kira brüt alan üzerinden ödenir, kapasite ise kullanılabilir alandan çıkar. Teklifleri karşılaştırırken palet başına maliyete bakın, m² başına maliyete değil.
Aracın sonucunu Türkiye için nasıl düzeltirim?
Üç düzeltme yeter: palet pozisyon alanını 1,16 m² yapın, net yüksekliği gerçek binadan ölçüp kat sayısını buna göre girin, kira birimini aylık m²'ye çevirin. Deprem ve yangın kısıtları hesaba girmediği için çıkan kat sayısını raf projesini yapan mühendise teyit ettirin.